IBS – czym jest zespół jelita drażliwego i jak go rozpoznać

Dolegliwości ze strony układu pokarmowego to problem, który znacznie obniża komfort życia. Ból brzucha, wzdęcia, biegunki lub nawracające zaparcia mogą mieć wiele przyczyn. Jedną z nich jest zespół jelita drażliwego, znany również jako IBS. To przewlekłe zaburzenie związane z funkcjonowaniem przewodu pokarmowego, które może znacząco wpływać na codzienne życie, samopoczucie i sposób odżywiania.

Z tego wpisu dowiesz się:

jakie objawy daje zespół jelita drażliwego,
jak wygląda diagnostyka,
jak leczy się IBS i jak istotna jest prawidłowa dieta przy zespole jelita drażliwego.

Pamiętaj: nasz artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Jeśli zauważysz u siebie objawy, o których piszemy, skonsultuj się z lekarzem.

Kobieta odczuwająca ból brzucha związany z zespołem jelita drażliwego.

Czym jest IBS

Skrót IBS pochodzi od angielskiej nazwy „irritable bowel syndrome”, czyli zespół jelita drażliwego. Czasem możesz się spotkać również z nazwą zespół jelita nadwrażliwego. Najbardziej charakterystyczne objawy to nawracające bóle brzucha i zmiana rytmu wypróżnień. U osób cierpiących na tę chorobę mogą występować biegunki, zaparcia lub obie te dolegliwości naprzemiennie. Objawy te mogą być bardzo dokuczliwe i przez to utrudniać pracę, podróżowanie, aktywność fizyczną czy spotkania towarzyskie.

IBS jest chorobą przewlekłą i czynnościową. Oznacza to, że jelita nie wykazują zmian anatomicznych, ani stanu zapalnego, a mimo to nie funkcjonują prawidłowo. Nie znamy przyczyn tej choroby.

Znaczenie mogą mieć między innymi:

zaburzenia komunikacji na osi mózg-jelito,
zwiększona wrażliwość jelit na rozciąganie i inne bodźce,
nieprawidłowa motoryka przewodu pokarmowego,
zmiany w składzie mikrobioty jelitowej,
przebyte zakażenie przewodu pokarmowego,
przewlekły stres i napięcie emocjonalne,
indywidualna reakcja organizmu na określone produkty spożywcze.

IBS może więc mieć wiele współistniejących przyczyn, a przebieg choroby u poszczególnych osób może wyglądać inaczej.

Gdzie boli przy zespole jelita drażliwego

Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów IBS jest nawracający ból brzucha. Gdzie najczęściej boli przy zespole jelita drażliwego? W podbrzuszu – w lewym lub prawym dole biodrowym. Warto jednak pamiętać, że ból brzucha przy IBS charakteryzuje się zmiennością. Zdarza się, że ma charakter rozlany i potrafi przemieszczać się po całej jamie brzusznej. Ból zwykle zmniejsza się lub zmienia po wypróżnieniu. Samo umiejscowienie bólu nie wystarcza do rozpoznania choroby. Podobne dolegliwości mogą występować w innych chorobach układu pokarmowego, układu moczowego lub narządów rozrodczych.

Dodatkową wskazówką mogą być kolejne objawy IBS, takie jak:

wzdęcia,
nadmierne gazy,
biegunka,
zaparcia,
naprzemienne występowanie biegunek i zaparć,
nagła potrzeba skorzystania z toalety,
uczucie niepełnego wypróżnienia,
zmiana konsystencji lub częstotliwości stolca.

Objawy u części osób występują ze znacznym nasileniem dolegliwości przez dni lub tygodnie, po których następują okresy poprawy.

Symptomy mogą być związane z:

dietą,
stresem,
zmianą rytmu dnia,
czynnikami indywidualnymi.

Jak rozpoznać IBS

Kryteria rozpoznania

Objawy zespołu jelita drażliwego mogą przypominać inne nietolerancje pokarmowe, celiakię, choroby zapalne jelit lub infekcje przewodu pokarmowego. Dlatego w diagnostyce zespołu jelita drażliwego opiera się na rozpoznaniu charakterystycznego zestawu objawów oraz celowanym wykluczeniu innych chorób, a nie na wykonaniu wszystkich możliwych badań.

Lekarze stosują w tym celu tzw. kryteria rzymskie. Aby rozpoznać jelito drażliwe, ból brzucha musi występować średnio co najmniej przez jeden dzień w tygodniu w ostatnich trzech miesiącach.

Początek dolegliwości powinien przypadać co najmniej sześć miesięcy wcześniej oraz wiązać się z minimum dwoma z poniższych objawów:

być związanym z wypróżnianiem,
być związanym ze zmianą częstotliwości wypróżnień,
być związanym ze zmianą konsystencji stolca.

Pamiętaj, że kryteria te są narzędziem dla specjalistów. Nawet jeśli na podstawie własnej oceny je spełniasz, nie oznacza to, że masz zespół jelita drażliwego. Jeśli zastanawiasz się jak zbadać IBS i potwierdzić diagnozę umów się na konsultacje z gastrologiem.

Możliwość wizyty u tego specjalisty oferują nasze pakiety medyczne zarówno w wariancie indywidualnym, jak i partnerskim czy rodzinnym.

Jak wygląda diagnostyka IBS

Jak zbadać, czy ma się zespół jelita drażliwego? Niestety nie istnieje pojedyncze badanie krwi, badanie obrazowe czy endoskopowe, które pozwalałoby na jednoznaczne potwierdzenie diagnozy. Lekarze zwykle rozpoczynają diagnostykę od pogłębionego wywiadu lekarskiego i badania fizykalnego.

Biorą przy tym pod uwagę:

charakter i częstotliwość bólu,
związek bólu z wypróżnianiem,
zmianę częstotliwości oddawania stolca,
zmianę wyglądu lub konsystencji stolca,
czas trwania objawów,
występowanie dodatkowych dolegliwości,
historię chorób pacjenta i jego rodziny,
przyjmowane leki,
przebyte infekcje,
dietę pacjenta oraz możliwe czynniki nasilające objawy.

Przy diagnostyce IBS pomocne może być prowadzenie dziennika, w którym pacjent odnotuje spożywane posiłki, godziny występowania bólu, liczbę wypróżnień czy przyjmowane leki i suplementy. Takie informacje ułatwią zauważenie określonych zależności i mogą przyspieszyć diagnozę.

Na podstawie przeprowadzonego wywiadu lekarz indywidualnie dobiera dodatkowe badania. Ich celem jest wykluczenie innych możliwych przyczyn występujących objawów.

Lekarz może zlecić:

podstawowe badania krwi (morfologia, CRP, enzymy wątrobowe),
badania markerów stanu zapalnego,
testy w kierunku celiakii i nietolerancji pokarmowych,
badania kału,
USG jamy brzusznej,
kolonoskopię.

Decyzję, by przeprowadzić konkretne badania podejmuje lekarz, ponieważ nie każdy pacjent będzie potrzebował kompletu badań.

Jaką dietę stosować przy zespole jelita drażliwego

Jeśli usłyszałeś lub usłyszałaś diagnozę IBS zapewne jednym z pierwszych pytań, które przyszły Ci do głowy było „co jeść przy zespole jelita drażliwego”? To bardzo zasadne pytanie, ponieważ jadłospis może być kluczowym elementem łagodzenia dolegliwości. Prawidłowo dobrana dieta przy jelicie drażliwym potrafi zmniejszyć częstotliwość i siłę napadów bólowych.

Pamiętaj, że nie istnieje uniwersalna dieta na zespół jelita drażliwego. Ten sam produkt może być dobrze tolerowany przez jedną osobę, a u innej nasilać ból, powodować wzdęcia lub biegunkę. Dlatego sposób żywienia trzeba dostosować do rodzaju IBS, występujących objawów i indywidualnej tolerancji produktów.

Jakie są podstawowe zasady diety przy zespole jelita drażliwego

Podstawowe zasady diety przy IBS to:

jedz regularnie i nie pomijaj posiłków,
jedz spokojnie i bez pośpiechu,
dokładne przeżuwaj pokarm,
ogranicz bardzo obfite i tłuste posiłki (szczególnie jeśli nasilają objawy),
pij odpowiednią ilość płynów,
obserwuj reakcję organizmu na kawę, alkohol i napoje gazowane,
unikaj wykluczania wielu grup produktów.

Odpowiednia modyfikacja diety i stylu życia zapewne pomoże w poprawie codziennego komfortu. Pamiętaj jednak, żeby zmiany wprowadzać z zachowaniem zdrowego rozsądku.

Co jeść przy jelicie drażliwym

W diecie przy jelicie drażliwym dobrze tolerowane mogą być proste posiłki przygotowane z mało przetworzonych produktów.

Do jadłospisu, zależnie od indywidualnych tolerancji, można włączyć:

gotowane lub pieczone warzywa: marchew, ogórki, pomidory, cukinia, ziemniaki,
dojrzałe owoce w odpowiednich proporcjach: borówki, banany, truskawki,
produkty zbożowe: ryż, komosa ryżowa, płatki owsiane bezglutenowe, pieczywo orkiszowe na zakwasie,
białko: ryby i chude mięso, jaja, tofu,
naturalne produkty mleczne lub ich bezlaktozowe odpowiedniki: mleko, kefir, maślanka, twaróg, śmietana,
oliwa i inne źródła tłuszczu w umiarkowanych ilościach.

W przypadku zaparć pomocna będzie odpowiednia ilość płynów i stopniowe wprowadzanie do diety błonnika rozpuszczalnego, na przykład babki jajowatej. Szybkie wprowadzenie błonnika do diety może nasilić gazy, wzdęcia i skurcze.

Czy dieta FODMAP sprawdzi się przy zespole jelita drażliwego

Dieta FODMAP to dieta o niskiej zawartości fermentujących węglowodanów. Substancje te nie są bowiem wchłaniane w jelicie cienkim i trafiają do jelita grubego, gdzie fermentują powodując wzdęcia i bóle.

Dietę FODMAP wprowadza się w trzech etapach:

etap I – czasowe ograniczenie produktów bogatych w FODMAP (cebula, czosnek, por, jabłka, gruszki, śliwki, makarony i kasze z pszenicy, jęczmienia oraz żyta, soczewica, groch, fasola),
etap II – stopniowe testowanie poszczególnych grup produktów i obserwacja reakcji organizmu,
etap III – personalizacja diety – w mocy pozostają wyłącznie potrzebne ograniczenia tj. produkty, których spożycie powodowało lub nasilało dolegliwości.

Celem diety jest rozpoznanie własnej tolerancji i powrót do możliwie urozmaiconego jadłospisu – nie można stosować tego modelu żywienia przez dłuższy czas. Najlepiej przeprowadzić ją pod opieką dietetyka doświadczonego w pracy z osobami z IBS.

Jak leczyć zespół jelita drażliwego

IBS jest chorobą przewleką, a jego leczenie polega przede wszystkim na skutecznym kontrolowaniu i łagodzeniu objawów. Wyeliminowanie wszystkich dolegliwości nie zawsze jest możliwe, natomiast kluczowe jest ustalenie indywidualnych czynników wywołujących objawy. U jednej osoby może to być nieregularne jedzenie, u innej określone produkty, a u kolejnej stres lub połączenie kilku czynników.

Właściwy plan leczenia przygotuje lekarz specjalista, natomiast jest kilka elementów, które zwykle stanowią jego podstawę.

Zmiany w diecie

Przede wszystkim skupiają się na regularności posiłków oraz wykluczeniu z diety produktów, które nasilają objawy.

Aktywność i zmiana stylu życia

Regularny ruch zwykle wspiera prawidłową pracę jelit i pomaga w radzeniu sobie ze stresem. Warto zadbać o odpowiednią ilość snu oraz nawodnienie organizmu.

Leczenie farmakologiczne

W zależności od objawów lekarze zalecają zwykle leki rozkurczowe, wspomagające wypróżnianie albo działające na nadwrażliwość bólową jelit. Niektóre leki są przeznaczone do leczenia określonych podtypów IBS, dlatego nie należy ich dobierać wyłącznie na podstawie porad internetowych.

Warto także powstrzymać się od samodzielnego stosowania leków przeciwbiegunkowych czy przeczyszczających. Ich działanie może maskować objawy, powodować działania niepożądane oraz opóźniać właściwą diagnozę.

Wsparcie psychologiczne

Stres może wpływać na nasilenie objawów IBS. U niektórych osób pomocne są terapia poznawczo-behawioralna, techniki relaksacyjne lub psychoterapia ukierunkowana na funkcjonowanie osi mózg-jelito.

Co warto wiedzieć o zespole jelita drażliwego

Zespół jelita drażliwego, czyli IBS, jest przewlekłym zaburzeniem, które objawia się przede wszystkim bólem brzucha i zmianą rytmu wypróżnień. Dolegliwości mogą obejmować: biegunkę, zaparcia, wzdęcia, gazy i uczucie niepełnego wypróżnienia.

Nie ma pojedynczego badania, które potwierdzałoby diagnozę IBS. Rozpoznanie choroby opiera się na wywiadzie, badaniu lekarskim, zauważeniu charakterystycznych objawów i doborze badań, który wykluczy inne choroby.

Leczenie powinno być dostosowane do rodzaju IBS i łączyć w sobie zmiany w diecie, regularną aktywność, leczenie farmakologiczne oraz metody wspierające radzenie sobie ze stresem.

Jeśli po lekturze naszego artykułu dostrzegasz u siebie niepokojące objawy, nie zwlekaj z wizytą u lekarza.

Artykuł w skrócie – pytania i odpowiedzi

Co to jest IBS?

IBS to zespół jelita drażliwego, czyli przewlekłe zaburzenie związane z funkcjonowaniem układu pokarmowego. Najczęstsze objawy to ból brzucha, biegunka, zaparcia lub naprzemienne występowanie tych dolegliwości.

Jak zdiagnozować zespół jelita drażliwego?

Diagnozę stawia lekarz specjalista na podstawie wywiadu, badania pacjenta i charakterystycznego przebiegu objawów. W zależności od sytuacji pacjenta przeprowadza się badania, które pozwolą wykluczyć inne choroby o podobnych objawach.

Zespół jelita drażliwego – gdzie boli?

Ból może się pojawiać w różnych miejscach brzucha, najczęściej w podbrzuszu. Jego nasilenie bywa związane z posiłkami lub częstotliwością wypróżnień.

Co jeść przy jelicie drażliwym?

Dietę przy IBS dobiera się indywidualnie. Warto jeść regularnie, obserwować reakcje organizmu oraz unikać niepotrzebnych eliminacji pokarmowych.

Czy IBS jest niebezpieczny?

Zespół jelita drażliwego nie powoduje widocznego uszkodzenia jelit, natomiast znacząco pogarsza jakość życia. Objawów nie należy bagatelizować, ponieważ podobne dolegliwości mogą występować także w innych chorobach.

💚 Twoje zdrowie jest dla nas najważniejsze 💚

Wierzymy, że dbanie o zdrowie powinno być proste i dostępne – bez stresu, skomplikowanych formalności czy długiego oczekiwania. Dlatego nasza oferta prywatnych pakietów medycznych została zaprojektowana tak, aby każdy mógł znaleźć coś odpowiedniego dla siebie. Proces zakupu odbywa się w 100% online – szybko, wygodnie i w przejrzysty sposób. To rozwiązanie, które pozwala spokojnie skupić się na tym, co naprawdę ważne – Twoim zdrowiu i codziennym komforcie.

Pakiet Indywidualny